CINEMATOGRAPHY SCHOOL: Tìm Hiểu Về LIGHTING RATIOS

Đây là bài viết của tác giả Wandering DP trên trang wanderingdp.com bàn luận về Lighting Ratios trong Cinematography được lamphimquangcao.tv biên soạn. Mời các bạn theo dõi!

Lighting Ratio trong Điện ảnh là gì?

Khi nói đến Lighting Ratio trong điện ảnh (Cinematography) người ta thường liên tưởng đến việc đo đạc lượng ánh sáng chiếu tại một vùng hay một vật thể trong khung hình so với lượng ánh sáng chiếu lên chủ thể hoặc một vùng trong khung hình khác.

Điện ảnh được xem như là một môn nghệ thuật phức tạp khi đòi hỏi người ta phải làm chủ được ánh sáng cũng như hiểu rõ tỷ lệ của chúng như thế nào và sử dụng ra sao để mang lại ngôn ngữ hình ảnh trực quan nhất cho bộ phim.

Lighting ratio (tỷ lệ ánh sáng) trong điện ảnh không đặt nặng lượng ánh sáng hay loại ánh sáng (soft/hard light) mà thay vào đó là lượng ánh sáng chiếu như thế vào vào một vùng.

Hiểu rõ tác động của lighting ratio có thể biến bạn trở thành một nhà kể chuyện phim trực quan xuất sắc. Để đạt được kết quả như mong đợi, bạn cần lĩnh hội được các nguyên lý ánh sáng và vận dụng nó đúng cách.

Các tỷ lệ được sử dụng trong điện ảnh

1. Key to Fill

Key to Fill chính là tỷ lệ mà nhiều nhà điện ảnh sử dụng nhất khi ghi hình.

Trong trường hợp này, chữ “Key” hàm ý chỉ lượng ánh sáng chiếu từ Key Light vào khung hình. Key light chính là nguồn chiếu sáng chính cho chủ thể và thường được sử dụng để setting phơi sáng cho ống kính.

Chữ “Fill” liên quan đến mức độ fill light trong một scene. Fill light không cần thiết phải là ánh sáng đèn.

Fill light có thể đến từ vật thể có khả năng dội lại ánh sáng hoặc ánh sáng từ môi trường xung quanh. Từ Fill được sử dụng ở đây có nghĩa là phía đối lập của Key light.

Key to Fill thường sử dụng để chiếu sáng đối tượng là người. Ví dụ như trong cảnh quay Jude Law dưới đây:

Đây là một shot cận cảnh (close up) bình thường trong văn phòng và bạn sẽ nhanh chóng nhận ra Key light được chiếu từ phía bên trái máy quay và chiếu sáng lên khuôn mặt trái của Jude.

Trong khi đó fill light sẽ ở bên phải máy quay và nhìn như không có nguồn sáng nào tạo ra nó trong ví dụ này.

Fill light ở đây có thể bị dội ngược từ key light chiếu lên tấm bảng hoặc từ bức tưởng trong set quay hắc vào.

Tương tự, để do được tỷ lệ key to fill, bạn sẽ cần biết chính xác lượng ánh sáng ở phía key side của Jude (theo hướng camera bên trái) và lượng ánh sáng ở phía fill side của Jude (theo hướng camera bên phải) và so sánh cả hai.

Tỷ lệ qua đó là 8:1 theo mức độ ánh sáng hay 3:1 theo mức độ stop. Khi bạn chụp một bức ảnh, độ phơi sáng được xác định bởi diện tích khẩu độ và thời gian phơi sáng (còn gọi là tốc độ màn trập). Nếu khẩu độ quá rộng hoặc thời gian phơi sáng quá dài thì tất cả những gì bạn nhận được sẽ là ảnh trắng; Ngược lại, nếu một trong hai số đó quá thấp, bạn sẽ nhận được một bức ảnh đen.

Stop hay còn gọi là các điểm dừng được sử dụng để mô tả các thay đổi tương đối trong khẩu độ và thời gian phơi sáng.

Qua ví dụ trên ta thấy được key light sáng hơn 3 stop so với fill light. Do đó nếu muốn ghi hình lại shot này hoặc quay một shot khác với vùng sáng tối tương tự thì ánh sáng bên phía key side phải nhiều hơn gấp ba lần so với bên fill side.

2. Key to Background

Tỷ lệ thứ hai mà nhiều nhà điện ảnh sử dụng đó là Key to Background. Chữ “Key” vẫn chỉ chỉ nguồn chiếu sáng chính trong cảnh quay.

Xem lại ví dụ trên một lần nữa, ta có thể thấy được key light vẫn đến từ phía bên trái máy quay. Lượng ánh sáng từ key light có lẽ không thích hợp trong trường hợp này nếu xét về tỷ lệ. Và đây chính là lúc tỷ lệ phát huy được thế mạnh của nó.

Nếu bạn muốn ghi hình ở khẩu độ T2.8, bạn sẽ có thể ước lượng được lượng ánh sáng của key light như thế nào ở T2.8 bằng cách điều chỉnh thông số ISO (độ nhạy sáng) và tốc độ màn trập (shutter speed) trên máy quay. Từ đây bạn sẽ biết được cần sử dụng lượng fill light ra sao khi đã biết tỷ lệ đang sử dụng.

Key to Background có cơ chế hoạt động tương tự như Key to Fill nhưng ở mức độ rộng hơn. Bạn sẽ có thể đo lượng Key light và sau đó là ánh sáng từ phía background trong Key to background. Hầu hết background trong các bộ phim truyền hình và TV ngày nay đều là một hoặc hai stop tho Key nhưng đây vẫn là một khái niệm rất rộng. Key to Background sẽ tạo cảm xúc cho người xem và giúp cinematographer định hình được vị trí mà họ muốn người xem chú ý đến trong khung hình.

Nếu chú ý kỹ hơn vào ví dụ trên một lần nữa, ta có thể nhận biết key light và cả background trong scene và thấy được background đang đọc tại key ở phía bên trái khung hình và sau đó chuyển xuống một hoặc nữa stop ở bên trái. Không một chủ thế nào ở background nổi trội hơn key.

Áp dụng Lighting Ratio vào công việc

1. Pre-production

Pre- production là bước cực kỳ quan trọng cho việc thiết lập ngôn ngữ hình ảnh trực quan. Ratio (tỷ lệ) giữ vai trò chính trong phong cách quay phim và quyết định tỷ lệ sử dụng phù hợp cho từng sence sẽ giúp bạn tối ưu hóa thời gian ghi hình hơn.

Đạo diễn thường sẽ ngồi bàn luận với DP (Director of Photography – Đạo diễn hình ảnh) ở khâu pre-production và xem xét sử dụng tỷ lệ nào cho phù hợp.

Đạo diễn hình ảnh bậc thầy là người có khả năng chuyển tải và làm sống dậy ngôn ngữ và tầm nhìn của đạo diễn về bộ phim.

Nếu đạo diễn yêu cầu một vài cảnh quay tạo ra tâm trạng buồn bã, DP sẽ diễn giải nó thành con số cụ thể và nhanh chóng xác định được tỷ lệ Key to fill và Key to background cần dùng ra sao.

Nắm được con số chính xác sẽ giúp bạn truyền đạt ý định của mình rõ ràng hơn với đồng đội và đẩy nhanh tiến trình làm việc. Thời gian chính là kẻ thù số một của DP và DP nên tận dụng mọi cơ hội để tối ưu hóa thời gian làm việc của mình.

Khi đã hiểu sơ bộ những gì đạo diễn yêu cầu, bạn sau đó có thể sử dụng tỷ lệ đã thiết lập để đẩy nhanh công việc. Hợp tác với location scout (người làm công việc tiền trạm bối cảnh và là một trong những thành viên đầu tiên của đoàn phim bắt tay vào khâu sản xuất, hỗ trợ việc tìm địa điểm quay theo ý muốn của nhà sản xuất và đạo diễn) có thể giúp bạn sử dụng tỷ lệ để ước lượng mức độ ánh sáng cần thiết ngay từ bước đầu.

Gaffer (Giám đốc kỹ thuật chiếu sáng – chịu trách nhiệm chính cho việc phát triển một kế hoạch chiếu sáng theo mong muốn của đạo diễn hình ảnh) sau đó sẽ lên kế hoạch chuẩn bị sử dụng thiết bị nào nhằm đảo bảo được phần nhìn bạn muốn hướng đến.

Ví dụ, bạn sử dụng Key to background ở tỷ lệ 2:1 stop khi ghi hình ở địa điểm bên ngoài. Việc này có nghĩa background sẽ là 1 stop và Key sẽ là 2. Bạn và gaffer sẽ biết phải sử dụng một background tối hoặc nếu không sẽ phải chiếu sáng key side để đạt được tỷ lệ mong muốn. Hoặc có thể sử dụng dải lụa để hứng ánh sáng từ mặt trời và hắc ánh sáng từ đèn HMI vào diễn viên và sử dụng hai tấm lưới vào trong background để giảm 2 stop.

Nắm chắc tỷ lệ sẽ giúp tiết kiệm thời gian khi đã biết chính xác thiết bị nào cần được sử dụng để mang lại kết quả mong đợi.

2. On Set

Ratio sẽ giúp việc setup ánh sáng trên trường quay diễn ra nhanh chóng khi đã biết được chính xác con số.

Ratio còn giúp bạn định hình được trong đầu nên chiếu sáng ra sao. Khi mọi người trong tổ quay vẫn còn đang chờ setup máy quay, bạn có thể nhanh chóng setup sẵn tỷ lệ mình muốn ra sao và qua đó giúp đạo diễn có thêm thời gian để bám sát công việc.

Ratio nói lên được điều gì?

Dù cơ chế hoạt động của nó không có gì đáng bàn cãi nhưng không có nghĩa nó có thể giải quyết mọi vấn đề setup lighting cho DP. Ratio giúp tạo ra tâm trạng nhưng bên cạnh đó vẫn còn nhiều yếu tố cần xem xét.

1. Hình thức chiếu sáng

Ratio không giúp bạn quyết định xem nên sử dụng soft light hay hard light. Bạn cần phải biết sự khác biệt giữa chúng là gì và triển khai nó hợp lý.

2. Hướng chiếu sáng

Ratio không giúp bạn xác định được Key light đến từ đâu.

3. Màu sắc

Ratio hoạt động không tốt với màu sắc. Bạn cần hiểu rõ nhiệt độ màu của ánh sáng ảnh hướng đến cảm xúc và tâm trạng ra sao.

4. Kết thúc hoặc mở ra tất cả

Ratio giúp ích rất nhiều cho khâu pre-production và kết nối với đoàn phim nhưng chúng rất khó áp dụng đúng cách. Nó có thể là nhân tố giúp duy trình tính nhất quán cho dự án nhưng không đồng nghĩa bạn phải theo sát mọi mô hình setup.

Tìm hiểu về ratio giúp cinematographer hiểu thêm về cách ứng dụng ánh sáng nhưng lại khó xác định đâu mới là tỷ lệ yêu thích.

Cinematographer đều cái nhãn quan khác nhau nên rất khó để trả lời đâu mới là tỷ lệ chính xác cho cảnh quay. Xu hướng và mô hình điện ảnh có thể được áp dụng nhưng hơn hết là lựa chọn tỷ lệ ra sao đều phụ thuộc vào bạn.

Công cụ giúp tìm hiểu về Ratio

Công nghệ đang phát triển từng ngày đã làm cho việc tìm hiểu học hỏi lighting đang dễ dàn hơn bao giờ hết. Sau đây là một vài phương pháp nghiên cứu về lighting ratio.

The Light Meter

Light meter là thiết bị đo ratio truyền thống. Cả incident meter và spot meter đều hỗ trợ rất tốt cho việc phân tích lighting ratio.

Đối với Key to Fill, đây có lẽ là cách đo ratio cơ bản. Bạn bắt đầu đọc từ phía key side rồi sau đó chuyển sang phía fill side. Hệ thống sẽ tự động đo đạc tỉ lệ key to fill.

Để đo tỷ lệ Key to Background, bạn có thể sử dụng incident meter để đọc thông số Key sẵn có khi đo Key to Fill. Chẳng hạn như đang ghi hình ở khẩu độ T4, bạn có thể đặt meter ở vị trí nhau ở background để đo K:B ratio. Nếu bạn để meter ở bức tường phía sau chủ thể và khẩu độ đo được là T2.8 thì có nghĩa tường background sẽ là 1 stop keo Key.

Nếu cửa sổ được đặt phía sau mẫu và thông số đọc được là T11, điều này có nghĩa cửa sổ sẽ là 3 stop theo key. Nếu thông số đo quá cao làm ảnh hưởng đến tâm trạng bạn muốn truyền tải, bạn cần phải hạ thông số cửa sổ xuống vài stop.

Dù light meter vẫn là công cụ đo đạc được yêu thích nhưng vẫn còn hạn chế ở việc giúp bạn tìm hiểu về loại lighting và ratio yêu thích. Một hạn chế lớn nhất ở đây là không thể đo được phim chiếu trên TV hoặc ảnh tĩnh từ máy tính.

Do đó để tìm ra ratio yêu thích, có lẽ sẽ hơi bất tiện vì bạn phải tự setup và tìm ra đâu mới là ratio thích hợp.

Sự ra đời của các công nghệ phơi sáng (exposure) đã đưa việc tìm hiểu ratio lên tầm cao mới.

Nhưng incident meter và spot meter vẫn là hai công cụ tuyệt vời để tìm hiểu về ratio khi nhiều cinematographer vẫn xem đây là phương tiện duy nhất để đo sáng.

The New Wave

1. Tìm nguồn tham khảo yêu thích

Bước đầu tiên khá đơn giản khi bạn có thể tìm bất cứ hình ảnh hay đoạn video yêu thích và thu thập nó càng nhiều càng tốt vào kho setting của mình. Hình ảnh và video tích lũy càng nhiều sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn và tìm ra đâu mới là setting mình thực sự thích.

YouTube và Vimeo là hai nguồn chính cung cấp video. Bạn có thể sử dụng trình cắt màn hình nào bất kì miễn sao hình ảnh cho ra chất lượng càng cao càng tốt.

2. Lưu trữ ảnh tĩnh vào Resolve

Sau khi đã có đủ hình ảnh yêu thích, bạn có thể lưu trữ chúng trên phần mềm Davinci Resolve Lite. Resolve là công cụ với nhiều tính năng tuyệt với giúp phân tích hình ảnh nhưng cá nhân tôi lại không thích sử dụng Wavefrom và RGB Parade.

Tôi từng có kinh nghiệm về colorist nên tôi luôn muốn có câu trả lời chính xác, rõ ràng dễ hiểu khi tìm hiểu về radio. Do đó bên cạnh Resolve tôi cũng sử dụng phần mềm khác.

3. False Color

Sau khi chuyển hình ảnh vào Resolve, tôi lại chuyển nó sang bộ monitor. Tôi sử dụng Flanders FSI CM240 Grading monitor cho việc này và rất yêu thích nó.

Điểm đặc biệt của bộ monitor CM240 này là bên cạnh chất lượng hình ảnh xuất sắc được tích hợp sẵn, nó còn có thêm chế độ False Color.

Chế độ False color trong monitor sẽ chuyển đơn vị IRE đang được cấp trong Resolve sang màu sắc dựa theo độ sáng.

Nói đơn giản, tôi sẽ cắt hình ảnh từ video clip rồi lưu về, sau đó chuyển nó vào Resolve và chuyển sang Flanders monitor và ngay lập tức thấy được kết quả đang được sử dụng để tạo ra mood và lighting cho scene.

Chế độ False Color tạo nên sự khác biệt lớn khi nó có thể dễ dàng xác định giá trị stop và các vùng khác nhau trên hình ảnh có đang trên hay dưới key hay không. False color còn cho thấy được ratio yêu thích là gì. Tôi có thể xem cùng lúc 1000 hình ảnh khác nhau và scan ratio trong tích tắc.

4. Vận dụng vào thực tiễn

Khi đã có đủ thông tin cần thiết thì việc đưa nó vào thực tiễn công việc ra sao?

Tôi thường mang chiếc Flander theo mình ra trường quay và ghi chú radio mình muốn cho từng setup là gì. Sau đó tôi sẽ kiểm tra False color và tiến hành setup ánh sáng. Bạn có thể phân tích vài hình ảnh và chọn ra phương thức đo đạc mà mình thích. Hãy chú ý đến các yếu đố như light softness, hướng và màu sắc.

Vai trò của cinematographer là sự dung hòa giữa kỹ thuật và nghệ thuật. Bạn không thể nào làm nghệ thuật nếu không tìm hiểu về kỹ thuật. Liệu bạn có thể tạo ra một bức hình đẹp mà không cần phải làm gì thêm? Điều tôi muốn nói ở đây là khả năng kiểm soát và vận dụng ánh sáng và cảm xúc. Để chinh phục được điều này bạn cần phải tìm hiểu và nắm bắt được người khác làm như thế nào. Hãy vận dụng những gì họ làm, tìm hiểu về những điểm mạnh và điểm yếu rồi từ đó xem xét sử dụng sao cho đúng với trường hợp của mình.

Việc hiểu rõ những gì người khác làm có thể giúp bạn tạo ra phong cách và ngôn ngữ cho riêng mình. Khi đã nắm chắc cách sử dụng công cụ và cách thức như thế nào, bạn có thể bức phá sao cho phù hợp với dự án và phong cách của mình.

Những ví dụ thực tiễn

Sau đây là những ví dụ thực tiễn giúp bạn hiểu hơn về công việc cinematographer.

Để lột tả được những hình ảnh bên dưới, bạn cần phải biết đối tượng bạn hướng đến là gì. FSI False Color cho phép điều chỉnh theo ý người dùng và cách tôi setup để đọc như sau:

RED = 3 Stops Over
Yellow = 2 Stops Over
Light Green = 1 Stop Over
Grey = Key
Teal = 1 Stop Under
Light Blue = 2 Stops Under
Dark Blue = 3 Stops Under
Black = 4 Stops Under

Tiếp đến hãy chuyển sang những hình ảnh tĩnh dưới đây:

Đây là phân đoạn do Roger Deakins bấm máy trong bối cảnh nhà bếp vào ban đêm.

Key light trong trường hợp này từ cây đèn phía trên chiếu xuống bàn và nó cũng là mục tiêu nổi trội nhất trong khung hình. Nó có stop là 2,5 và cái bàn là 2 stop. Nhân vật ngồi tại bàn sẽ có thông số Key cho da và mặt anh bị che đi 1 stop. Background xung quanh là 2-4 stop giúp thu hút sự chú ý.

Để phân tích kỹ hơn thì cái bàn sẽ là 2 stop, diễn viên tại key và background xung quanh là 2-4 stop.

Cùng một cảnh nhưng shot quay khác nhau.

Ở đây ta có da nữ diễn viên sẽ tại Key và tỷ lệ key to fill là 2,5:1. Nếu trên bối cảnh quay thực tế thì khẩu độ sẽ là T2.0 ở phía key side của diễn viên. Bạn cũng có thể thấy được ánh sáng tỏa ra xung quanh fill side và đổ trên tóc của cô ấy khoảng 4 stop. Không có gì ở background theo key và mọi thứ đều ỡ giữa 1 và 4 stop.

Đây là một cảnh quay trong The Master.

Phần đầu của diễn viên trong hình ảnh này đang tại Key. Tỷ lệ fill ở phía máy quay phải của đầu diễn viên khoảng 1,5 stop. Background đều ở Key và có 1 stop. Áo khoác bên ngoài diễn viên khoảng 2 -3 stop theo Key.

Tiếp theo đây là cảnh quay trong Never Let Me Go.

Bối cảnh tối như vậy sẽ cho thấy được độ chính xác khi sử dụng chế độ False color mode.

Ở cảnh quay rộng, tông màu da của người phụ nữ nằm trên băng ca sẽ ở Key. Tấm chăn phủ lên người cô sẽ là 1 hoặc 2 stop.

Ánh đèn đổ xuống từ phía trên cho thấy background dần hòa vào 1 stop sau đó 2 stop và cuối cùng 3 stop.

Ở cảnh quay cận cảnh, ánh sáng sẽ chiếu xuống và cho thấy tỉ lệ K:F. Phần trên đầu sẽ ở Key và Fill có độ lệch từ 2-4 stop.

Trong ví dụ cuối cùng dưới đây bạn có thể thấy Roger Deakins kiểm soát mọi thứ rất chặt qua đó cho thấy độ sắc nét và tương phản được điều chỉnh đúng mức.

Phía key side của nữ diên viên sẽ là Key và ánh sáng sẽ chiếu vào má phải của cô. Tỷ lệ K:F sẽ là 2:1 với độ lệch xung quanh 3:1. Bạn cũng có thể thấy background phía sau sẽ không di chuyển quá xa Key. Điều này có nghĩa sẽ không có một điểm sáng nào hướng sự chú ý người xem ra khỏi nữ diễn viên.

Cách ứng dụng tùy thuộc vào bạn

Trong bài viết này tôi chỉ nêu ra những gì tôi cảm thấy phù hợp với bản thân mình. Tỷ lệ ratio trong phim thường sẽ có tính nhất quán. 9/10 trường hợp background đều có 1 hoặc 2 stop. Tỷ lệ K:F dành cho người nam sẽ lớn hơn người nữ. Những khác biệt như vậy sẽ giúp cho bạn tìm hiểu về tỷ lệ ánh sáng trong hình ảnh dễ dàng hơn.

Công cụ tôi sử dụng cũng đều dựa trên sở thích và khả năng tài chính của mình. Bạn cũng có thể ứng dụng cách tương tự khi sử dụng công cụ khác. Bạn có thể kiểm soát bất kỳ monitor nào có chế độ false color. Có rất nhiều cách để đưa cách ứng dụng này vào thực tiễn.

Tìm hiểu về tỷ lệ ratio trong hình ảnh sẽ giúp bạn dễ hình dung hơn về công việc của các nhà Director of Photography hàng đầu. Bạn sẽ biết được khi nào Key light sẽ là soft hoặc hard. Bạn sẽ thấy cách họ vận dụng nguồn sáng thực tế cũng như tinh giảm độ sáng và tương phản cho hình ảnh nhằm tạo ra các chi tiết thú vị trong khung hình.

Suy cho cùng, cách thức đã có, còn áp dụng ra sao tùy thuộc vào bản thân bạn.

Nguồn wanderingdp.com

Post Author: admin