Chương 1: Ngành Kinh Doanh Kỹ Xảo VFX và Những Ngã Rẽ (Phần 2)

Đồ họa hình ảnh VFX đang chiếm ưu thế hiện nay khi liên tục xuất hiện trong các bộ phim hạng A, bom tấn. Đây được ví như là ngành công nghiệp kỹ thuật đỉnh cao, béo bở với sự quy tụ của hàng nghìn artist tài năng. Nhưng có một sự thật đáng buồn là ngày càng có nhiều VFX studio tại Hollywood đã phải đóng cửa sau một khoảng thời gian hoạt động.

 

Vay chỗ này đắp vào chỗ kia
Với biên lợi nhuận mỏng, nhiều VFX studio phải “kiếm ăn” qua từng dự án một. Tuy nhiên, khi công việc không đồng nhất và giá cả thay đổi có thể dẫn đến các quyết định từ cấp trên đưa ra sẽ gây bất lợi đến hoạt động kinh doanh thực tiễn nhưng sẽ cần thiết nếu muốn trụ vững.

Okun kể lại câu chuyện khi ông sở hữu một công ty audio cách đây vài năm. Okun nói: “Chúng tôi sẽ định giá trước cho công việc rồi sau đó mới tiến hành ngã giá. Nhiều studio đến nói cho chúng tôi biết nhiều nơi vẫn làm công việc tương tự như vậy nhưng giá rẻ hơn 5%. Sau đó chúng tôi sẽ hội ý với nhau là mình có thể ăn 5% còn lại và quyết định chiết khấu 10% cho khách hàng. Tôi nghĩ rằng bạn phải làm như vậy để có công việc thay vì để studio đi đến công ty khác và mặc cả lại chi phí. Studio cuối cùng sẽ có được giá tốt nhưng bạn phải tự hỏi lại bản thân mình là liệu mình có phải là doanh nhân giỏi nếu chiết khấu cho khách hàng?”

Khi nghe đến việc nhiều studio VFX làm ăn thua lỗ, Okun nói: “Theo tôi, nếu các khoản chi tại công ty hàng tháng là 100,000 USD và không có dự án, chắc chắn công ty sẽ lỗ 100,000 USD. Nếu có dự án nhưng chỉ có giá là 50,000 USD, bạn chỉ lỗ 50,000 USD và đó là khá thơm rồi. Nhiều công ty sẵn sàng nhận các dự án dù biết sẽ lỗ nhưng đủ để họ trụ vững trong ngành rồi từ từ tạo lợi nhuận.”

Liệu có bao nhiêu VFX studio đang phải “chạy vay đầu này để đắp đầu kia”? Hoàn toàn không thể xác định. Thực tế các studio cần phải cứu Rhythm & Hues thoát khỏi khoản nợ 17 triệu USD để hoàn thành các dự án nội bộ ngụ ý rằng studio đã vấp ngã trước chiến lược sống sót này.

Percy Jackson & The Lightning Thief, courtesy Fox 2000

Lời nói dối kiên định
Một vấn đề mở ra tiếp theo: những lời đặt giá, mời thầu sáo rỗng hoặc theo Gray Marshall, VFX Supervisor tạt Rod & Cones VFX, gọi là “lời nói dối kiên định”. Marshall cho biết: “Thật ra, đầu thầu chỉ dựa trên mỗi trang trong kịch bản là hoàn toàn không thể. Thậm chí khi khách hàng có cả storyboard hay previs sẵn nhưng cũng sẽ lượt bớt một số phần không báo trước.”

Theo Marshall đề cập thì đó là những thay đổi về trình tự chắc chắn sẽ xảy ra. Ông nói: “Kịch bản được viết đến ba lần – từ tiền sản xuất, sản xuất và edit. Kịch bản VFX cũng sẽ viết đến ba lần và mọi thứ đều sẽ thay đổi theo ba giai đoạn đó. Không ai muốn nghe sẽ có thêm bất kỳ thay đổi nào nữa.” Trong một lần đảm nhiệm VFX supervisor cho bộ phim 21, Marshall nhớ lại: “Theo kịch bản thì chúng tôi sẽ có một môi trường bằng green screen bên ngoài cửa sổ lớn. Tôi nghĩ là sẽ mất đến 60 shots green screen, nhưng đội ngũ thực hiện lại hạ xuống còn 20. Không ai báo việc này cho editor cho nên cảnh quay bị đẩy lên đến 80 shot.”

Marshall gọi mô hình đấu thầu theo từng shot là lạ lùng và ngớ ngẩn. Ông nói: “Bạn sẽ không bao giờ biết nó bị chặn lại ra sao. Đầu thầu chỉ là bước khởi đầu và ai cũng biết sẽ có thay đổi trong quá trình thực hiện.”

“Bao lâu thì việc lặp đi lặp lại này mới dừng?”, Okun hỏi. “Một người bạn của tôi nói là anh ta sẽ xây dựng một lâu đài. Lâu đài đó cuối cùng được duyệt và đưa vào trong cảnh quay, đạo diễn sau đó muốn có thêm cờ trên lâu đài rồi sau đó muốn cây cầu được thả xuống. Tiếp đến một người khác lại góp ý là nên thêm một bánh xe nước ở con hào. Họ sẵn lòng làm theo yêu cầu nhưng sẽ mất thêm thời gian, thêm artist và cuối cùng là chi phí sẽ dội lên tiếp.”

Đội ngũ thực hiện VFX đang xem lại 3D motion capture với đạo diễn James Cameron.

Những lời đặt giá, mời thầu sáo rỗng là như vậy, lãnh đạo tại các VFX studio còn ngần ngại yêu cầu trả các khoản dư ngoài. Marshall nói: “Người nào tử tế sẽ cho phép bạn thay đổi trình tự nhưng thực tế họ hoàn toàn không thích nó, dù cho có hợp lý đi chăng nữa. Bản sẽ cảm thấy mình không phải là thành viên trong đội ngũ.” Trong môi trường VFX cạnh tranh khốc liệt, không ai muốn mình không phải là thành viên trong một đội, do đó nhiều VFX studio nhận thêm việc và sẵn sàng chịu lỗ. Okun nói tiếp: “Nếu cứ phải tiếp tục trả thêm số dư ngoài, dù đó không phải lỗi của bạn thì người ta sẽ có suy nghĩ là không nên làm việc tiếp với VFX studio này. Người ta thường nghĩ là chúng tôi không hỏi về những thay đổi mà chỉ đáp ứng nó. Thay vì được xem là lực lượng cộng tác, chúng tôi trở thành một vấn đề mới.”

Marshall muốn cái gọi là chế độ Cost Plus. Ông nói: “Tôi cảm giác bạn nên cố gắng ước chừng thời gian bạn cần và báo lại khách hàng, đại loại như sẽ mất bao nhiêu ngày để thực hiện, chi phí thực hiện của một người trong một ngày là bao nhiêu. Bạn sẽ được trả tiền cho những ngày bạn làm việc. Điều quan trọng ở đây là VFX studio sẽ theo dõi điều đó và nói với khách hàng là bạn chỉ đáp ứng 30% công việc và tiêu hơn 50% kinh phí. Bạn còn muốn làm gì nữa?”


Các yếu tố bên ngoài

Các công việc có lợi nhuận thấp từ các công ty offshore (tổng hợp của tất cả các hoạt động quản lý, đăng ký, hoạt động ở quốc gia bên ngoài, thường là quốc gia có ưu đãi về tài chính, luật pháp và thuế) cũng là một cú sốc đối với ngành VFX, nhưng song song đó thì những đãi ngộ về thuế tại các bang hoặc quốc gia khác đóng vai trò lớn hơn nhấn mạnh ngành VFX tại Hollywood đến thời điểm suy thoái. Chính phủ tiểu bang và quốc gia lôi kéo thu hút các sản phẩm phim và chương trình TV với mức giá giảm đáng kể nếu khâu sản xuất phần lớn được thực hiện tại bang. Ở Mỹ, trong một bài viết trên tờ New York Times, khâu sản xuất thu về 1,5 tỷ USD thông qua các chương trình trợ cấp từ 45 bang trên toàn quốc. London là một ví dụ điển hình khác về chính sách đãi ngộ thuế đối với ngành VFX. Scott Ross, đồng sáng lập Digital Domain, chia sẻ: “Các studio VFX nhận ra hợp tác mới chính là cơ hội kiếm ăn béo bở nhất. Diễn đàn Sohonet được thành lập cũng như những chính sách đãi ngộ đến từ chính phủ Anh đã biến London thành thủ phủ và là nhà cung cấp VFX số một cho Warner Bros.”

Tuy nhiên nó cũng có cái giá phải trả khi chỉ tập trung thực hiện tại một vùng hoặc khu vực. Series phim Harry Potter không chỉ được quay tại Anh Quốc và còn kéo các studio VFX có trụ sở tại London như Double Negative, Motion Picture Company, Framestone và Cinesite Erope lúc nào cũng trong tình thế quá tải. Nhưng khi Harry Potter chấm dứt thì họ cũng phải đang lao đao không kém.

  • Before-vfx
    After-vfx
    BeforevfxAfter

Tương tự, Vancouver – trước đây nổi tiếng với hoạt động kinh doanh giải trí, kể cả VFX – hiện đang mất dần dự án vào tay tỉnh khác tại Canada, Ontario, khi chính sách thuế ở đây hấp dẫn hơn.

Để giữ lại công việc, nhiều VFX studio tại Mỹ đang mở rộng chi nhánh của mình sang Châu Á hoặc tại các bang có đãi ngộ hấp dẫn cho việc sản xuất. Nhưng đây lại là chi phí khác trong trường hợp các studio đó đang kẹt tiền và không đảm bảo về lợi nhuận.

Trong một sự kiện vào ngày Pi Day, cuộc thảo luận về chính sách thuế và trợ cấp thu hút rất nhiều sự chú ý của mọi người. VFX director/ supervisor, Scott Squires, đã chia sẽ lý do vì sao các khoản trợ cấp gây tác động tiêu cực đến ngành VFX. Ông nói: “Thật khó khi chính phủ chỉ chiết khấu 50%. Các khoản trợ cấp không cải thiện số lượng công việc ngoài việc chỉ di chuyển chúng đi nơi khác. VFX studio có kinh phí mở chi nhánh và chuyên gia trong ngành phải di chuyển vòng quanh thế giới mỗi sáu tháng tại nơi có trợ cấp.”

 

Tóm lại

Khi đã nắm rõ nền tảng kinh doanh của ngành VFX, bạn sẽ hiểu vì sao ngày càng nhiều VFX studio ngưng hoạt động. Trong những năm gần đây, công nghệ dân chủ (phổ biến, giá rẻ), các công việc ủy nhiệm bên ngoài và trợ cấp thuế đã đẩy nhanh quá trình này hơn.

Không chỉ bản thân chủ sở hữu VFX studio mà ngay cả bản thân VFX artist cũng đang rơi vào tình trạng khốn đốn khi liên tục làm thêm giờ và nhận mức lương thấp hơn trước đây. Bản chất dễ bay hơi của các mô hình kinh doanh đã đẩy nhiều artist rơi vào cảnh mất việc hoặc không nhận được lợi ích tương xứng.

Trước tình cảnh đó, các hiệp hội thương mại đã được thành lập nhằm mục đích mang lại môi trường kinh doanh công bằng hơn cho các studio cũng như bảo vệ lợi ích và quyền lợi của VFX artists.

Theo library.creativecow.net

Post Author: Tu Vo