Phỏng vấn đạo diễn Hayao Miyazaki

Miyazaki Hayao là đạo diễn phim hoạt hình tài ba của Nhật Bản. Các tác phẩm của ông luôn thu hút một lượng fan hâm mộ lớn. Tuyến nhân vật đa dạng, bản vẽ đẹp, những điểm nhấn trong cốt truyện chính là bàn đạp cho các tác phẩm của ông oanh tạc phòng vé tại Nhật và có lẽ sẽ thiếu sót nếu không nhắc đến siêu phẩm anime đoạt giải thưởng Hàn lâm điện ảnh, Spirited Away. Nhưng theo nguồn tin vào năm ngoái cho biết thì ông sẽ nghỉ hưu. Tác phẩm cuối cùng của ông, The Wind Rises, cũng gặt hái được nhiều thành công.

Bộ phim The Wind Rises mang âm hưởng rất khác với các tác phẩm của Miyazaki cả về cốt truyện lẫn các cuộc tranh luận xung quanh nó. Bộ phim dựa trên câu chuyện có thật tại Nhật Bản về chàng kỹ sư máy bay có tên Jiro Horikoshi. The Wind Rises là câu chuyện về thành công cá nhân lẫn bi kịch về chuyện tình yêu lứa đôi cũng như về xã hội Nhật Bản trong những năm trước thế chiến thứ 2.

The Wind Rises xuất sắc được đề cử giải Oscar và bắt đầu chuỗi hành trình thống trị phòng vé của nó tại Mỹ đến cuối tháng 2 này. Trong một buổi phỏng vấn, ông đã chia sẽ về cảm nghĩ của ông về động lực giúp ông viết nên câu chuyện này cả lẫn về những tranh cãi nổ ra tại Nhật Bản và những thách thức ông phải đối mặt trong suốt quá trình thực hiện bộ phim.

Dan Sarto:  Lý do vì sao mà ông lại viết nên câu chuyện này? Điều gì đã mang lại ý tưởng cho ông về câu chuyện này cũng như là động lực để ông cho ra mắt cả bản Manga và sau này là phim hoạt hình?

Hayao Miyazaki: Vẽ Manga là sở thích của tôi. Nhà sản xuất Suzuki sau khi nhìn vào bản vẽ của tôi thì nói rằng: “Tôi nghĩ anh nên chuyển thể nó thành phim”. Và đó chính điểm bắt đầu nhưng tôi lại từ chối rất nhiều lần và nói rằng: “Bản Manga này nếu chuyển thể thành phim sẽ không hay đâu” bởi vì lúc đó chúng tôi không định làm phim dành cho trẻ em. Bản manga này chủ yếu dành cho khán giả lớn.

Thêm vào đó là nhân viên tại studio Ghibli lại không biết gì nhiều về lịch sử. Tôi nghĩ nếu dạy họ lịch sử sẽ mất rất nhiều thời gian và thêm vào đó là vẽ những chiếc chiến cơ kiểu cũ cũng rất là nan giải. Nhưng sau vài buổi trò truyện với nhà sản xuất, chúng tôi đi đến quyết định là sẽ dựng nó thành phim.

DS:  Phần nào trong cốt truyện mang lại nhiều cảm xúc cho ông nhất và khiến ông nảy ra ý định dựng nó thành phim?

HM: Khi trưởng thành, tôi chỉ nhớ về những năm cuối thế chiến 2. Khoảng thời gian trước khi Nhật Bản bước vào cuộc chiến chính là vào thời của ba mẹ tôi. Tôi hoàn toàn không biết gì về khoảng thời gian đó. Jiro Horikoshi và Hori Tatsuo là hai nhân vật mang lại nhiều cảm xúc cho tôi nhất. Cả hai đều phải trải qua những điều tồi tệ trong cuộc sống của họ ở giai đoạn đó. Từ những bi kịch cả hai phải đối mặt, tôi quyết định để họ trở thành nhân vật chính trong bộ phim của mình.

DS:  Lúc đầu ông nói ông không dự định làm bộ phim này vì nó sẽ không hợp với trẻ em. Nhưng sau khi bộ phim hoàn thành rồi, liệu ông có nghĩ trẻ em sẽ yêu thích nó? Liệu bộ phim này có mang đến thông điệp gì cho trẻ em và cả người lớn không?

HM: Một đồng nghiệp của tôi tạu studio nói rằng mấy đứa nhóc sẽ không hiểu bộ phim nói gì đâu. Lúc lớn thì tụi nó sẽ hiểu ra ngay thôi. Chúng sẽ nhớ và biết bộ phim nói về cái gì. Tôi đùa với nhân viên mình rằng chúng ta đang tự đào hố chôn mình khi thực hiện bộ phim này (cười).

DS:  Liệu có thỏa đáng khi nói là ông không tự đào hố chôn mình khi thực hiện bộ phim này không? Đâu là thách thức lớn nhất mà ông phải đối mặt với cương vị là đạo diễn nói riêng và cả studio nói chung?

HM:. Đầu tiên, phong cách của bộ phim này đại diện cho khoảng thời gian khác xa với thời chúng ta sống ngày nay cũng như những người làm việc tại studio. Ví dụ như cách ngồi trên chiếu tatami, cách đi đứng khi bận kimono. Chúng tôi đều phải nghiên cứu và học hỏi lại từng chi tiết của cuộc sống. Những tấm hình cũ xưa chính là nguồn tư liệu quý giá. Chúng tôi cần phải hình dung xem bầu không khí Nhật Bản vào thời kì đó ra làm sao. Và tất cả điều này chính là thách thức lớn nhất và đội ngũ làm phim chúng tôi gặp phải.

Còn về bản thân mình, từ lúc tôi bước vào ngưỡng 40 tuổi, tôi đã làm được những điều mình muốn làm khi còn là một đứa trẻ. Sau đó thì thách thức lớn nhất mà tôi đối mặt chính là phải tìm ra được bối cảnh tốt nhất để thực hiện bộ phim này. Điều đó giống như bạn đang đi vào ngõ cụt vậy, không biết phải đi đến đâu.

DS:  Tôi biết ông đã được hỏi câu hỏi này cũng đến 1000 lần rồi nhưng mạn phép cho tôi hỏi thêm một lần nữa nhé. Người ta nói đây là bộ phim cuối cùng ông thực hiện trước khi nghỉ hưu và cũng nói rằng đây cũng không phải là bộ phim cuối cùng và ông sẽ không nghỉ hưu. Vậy đâu là thông tin chính xác nhất thưa ông?

HM: Tôi nghĩ rằng mình không nên tổ chức họp báo để nói với người ta rằng tôi đang nghỉ hưu đâu. Người thân cận nhất của tôi còn không tin tôi nữa mà (cười). Tôi không nghĩ bộ phim The Wind Rises sẽ là bộ phim cuối cùng của tôi khi bắt đầu thực hiện đâu. Điều này chỉ xảy ra ngay sau khi việc sản xuất chấm dứt mà thôi. Tôi cũng đã nghĩ đây sẽ là bộ phim cuối cùng của mình.

DS:  Bộ phim này đã vấp phải những tranh cãi ở Nhật Bản. Người ta cáo buộc ông là người phản quân đội và bộ phim này lại cổ súy cho người đàn ông thiết kế các phương tiện chiến tranh. Các chính trị gia tự do và bảo thủ tại Nhật Bản cũng chỉ trích ông vì lí do này. Khi ông quyết định thực hiện bộ phim, ông có từng nghĩ mình sẽ gặp phải những tranh cãi hay chỉ trích như vậy không?

HM: Tôi cũng đã dự trù được điều này nhưng tôi lại không nghĩ những tranh cãi hay trỉ trích đó lại gay gắt đến như vậy. Chúng tôi cũng đã nghĩ đến việc nên phải đối mặt ra sao trước tình hình căng thẳng này.

Tôi là một người anti việc sử dụng nguồn nhiên liệu hạt nhân nhưng khi sau khi tôi xem buổi họp báo với các kỹ sư làm việc cho các nhà máy điện hạt nhân tại Fukushima đang trả lời cho các câu hỏi đang được đặt ra cho họ, tôi lại thấy được cái tâm thanh khiết của họ và tôi đã khắc họa nó qua nhân vật Jiro Horikoshi. Những vấn đề xoay quanh nền văn minh chúng ta lại quá phức tạp đến mức chúng tôi không biết phải nên trả lời ra sao.

DS:  Bộ phim của ông thắng lớn tại các phòng vé Nhật Bản nhưng lại lép vế ở thị trường Mỹ do khâu lồng nhạc và phát hành. Nhưng cũng có người nói nhân cách đạo đức của các nhân vật trong phim lại quá khó hiểu. Con người ta lúc này lúc khác. Khán giả thì lại luôn muốn tìm ra những mặt tốt và mặt xấu về đạo đức trong các câu chuyện. Ông có từng nghĩ khán giả Mỹ sẽ hiểu được và nắm bắt được câu chuyện mà ông muốn truyền tải qua bộ phim?

HM: Người Mỹ hiểu bộ phim của tôi qua nhiều cách lắm. Tôi cũng không bao giờ muốn làm ra một bộ phim mà người ta không biết nó nói về cái gì. Mọi thứ dường như đang trở nên khó khăn và phức tạp hơn và lịch sử cũng vậy. Chúng ta rất khó để nói “đồng ý” hoặc “không” ở các vấn đề như vậy.

Tôi cảm nhận được tình yêu và cả sự rộng lượng từ chính quốc gia của bạn khi xem bộ phim này theo góc nhìn của người Mỹ. Bộ phim diễn ra tại Nhật Bản mà. Chúng ta đã từng đấu với nhau trong thế chiến 2. Tôi quả thực rất biết ơn khi các bạn đồng ý xem bộ phim của tôi.

DS:  Có phần nào trong quá trình thực hiện khiến cá nhân ông hài lòng nhất không?

HM: Tôi hài lòng nhất là khi đội ngũ nhân viên của tôi hoàn thành tốt công việc của mình. Mỗi cảnh quay hay mỗi bản vẽ mà họ hoàn thành điều làm tôi rất vui và hạnh phúc.

DS:  Ông có nghĩ là các studio tầm cỡ đang mắc phải những lỗi trong quá trình storytelling hay không?

HM: Theo quan điểm cá nhân tôi, tôi nghĩ không nên mở rộng studio ra quá lớn. Bạn chỉ cần thực hiện vài bộ phim mà thôi. Tôi nghĩ là bộ phận sản xuất của tôi sẽ đồng ý điều này. Thực hiện quá nhiều bộ phim sẽ đặt bạn vào tình thế áp lực, căng thẳng. Hãy giữ công việc ở mức trung bình thôi. Trên thực tế, tôi nghĩ Ghibli phát triển có thể nói là quá nhiều. 100 nhân viên thôi có lẽ là đủ. Khi chúng tôi bắt đầu sử dụng máy tính, con số nhân viên cũng tăng lên. Chúng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phát triển ngày càng nhiều. Bạn thuê càng nhiều người thì số tiền bạn trả cho họ cũng tăng theo và kéo theo đó là bạn phải nhận nhiều phim để thực hiện.

Một anh bạn tại Aardman Animation Studios ở Châu Âu nói với tôi rằng anh ta ước gì có thể trở về làm việc tại gara của mình khi chỉ có hai người thực hiện bộ phim.

DS:  Khi ông bắt đầu sử dụng máy tính tại studio, ông có từng nghĩ đến các công nghệ như 3D hay đồ họa máy tính (CG) hay không?

HM: Tôi chỉ có thể thực hiện các bộ phim hoạt hình 2D. Tôi không có lựa chọn nào cả. Thậm chí tôi còn không biết sử dụng smartphone ra sao.

DS: Nhìn lại sự nghiệp của mình, qua các tác phẩm, cá nhân ông yêu thích gì nhất?

HM: Đầu tiên tôi là nhà làm phim hoạt hình, tôi rất thích các cảnh phim mà tôi làm ra. Thực ra đó là khi tôi không ở cương vị đạo diễn. Tôi thấy thích được là nhà làm phim hoạt hình hơn. Đạo diễn phải nghĩ chung chung hơn là về cá nhân. Bởi vậy tôi không thích làm đạo diễn lắm.

DS:  Ông sẽ làm gì khi nghỉ hưu?

HM: Làm những công việc mà tôi thường làm thôi. Tôi có những dự án triển lãm cần làm tại bảo tàng Ghibli cũng như vài bộ phim ngắn. Tôi cũng sẽ tiếp tục theo đuổi sở thích vẽ Manga và bận rộn như mọi ngày thôi.

DS:  Ông có lời gì nhắn nhủ đến thế hệ nhà làm phim hoạt hình tiếp theo không?

HM: Đừng đi theo con đường của một nhà làm phim duy nhất nào cả mà hãy tự tìm ra con đường cho riêng mình.

Post Author: Tu Vo